Homo Spelens. Bingen Ametzaga Aresti (1901-1969) Algortar baten bizitza erbestean

Aibeste urtez nauzute zuengandik urrun,

baiña etzaituztet aiztu ez iñoiz ez iñun,

 ta iñoiz baiño geiago zuen bearrean

nago orain, erbestealdi luzegi onetan.

Zuek berriz ikusi, zuen atarian,

bidazti zar bat antzo, gura nuke atseden.

Amonatxo zar baten tximurrak bezala

orma oien zirituak uki ta musuka

ta antziñaldietako milla gauza galde:

zuengandikoa naiz, semea nauzute!

Iñongo yauregiak ez nau egin bere,

urteak, atzerriak bestelatu ez naute.

Zuek ikasia naiz beti bat izaten,

mundu guzian zear euskaldun irauten.

Zuek, mundu onetan zerate nire ero,

zuengana bear dut, umezurtz bat antzo.

Ene Jainko maiteak emango al dit, arren,

ikus zaitzatedala lurra utzi baiño len!

Ezin izan zuen ikusi ordea, eta Caracasen dago ‑beste hainbat euskal se-meren ondoan lurperatuta‑ Bingen Ametzaga. Behin eta berriro lur-miña dugu Algortakoaren izkribuen lokarria eta barne muineko gaia. Herrimina beraz ez da jaioterrira itzultzeko asmo soila, sentimendua, bizi modu galduaren aurrean ezjakiteak sortzen zuen itoaldia, bizi eredu oso bat berreskuratzeko barne gura baizik. Herrimina dugu atzerriratuen gai nagusietariko bat, bai eta erbesteko produkzio bibliografiko politikoarena eta zientifikoarena ere bai. Euskal hizkuntzak eta kulturak Euskal Herrian pairatzen zuen umilazioak eta bazterkeriak areagotu zuen erbestearatuen itzultzeko gogoa bai eta Euskal errepublika independientea Europan osatzeko proiektu politikoari eusteko indarra, herrigintza baitzen itzultzeko arrazoi nagusia, pensemos, pues, en la vuelta. Porque nosotros somos de los vascos que vuelven. No venimos a América o a otras partes del mundo, a hacer dinero o a cumplir cualquier otra hazaña, y a afincar aquí. No; venimos porque poderes extraños nos echaron de nuestra tierra, razón que se convierte para un vasco en capital en el sentido de hacerle volver a ella, por encima de todo. Y hemos de volver, además, porque cuando nos hicieron dejarla estábamos precisamente entregados con alma y vida a una tarea sobre todo noble; la de hacer de nuestra patria, en todos los órdenes, una tierra que ninguno de sus hijos pensase en abandonar.